Schaarste is natuur op zijn best

Schaarste is in de ogen van een medewerker van een hulporganisatie iets maakbaars. Namelijk, door giften in te zamelen en fondsen aan te boren denkt de medewerker de wereld te verbeteren door de behoeftigen te helpen aan benodigdheden. Tot op zekere hoogte mag gezegd worden dat men hierin slaagt zolang vluchtelingenkampen plekken zijn waar ontheemden een veilig heenkomen vinden. Toch is deze maakbaarheidsvariant op het thema schaarste kansloos in gebieden waar bijvoorbeeld IS de scepter zwaait. Hier is de schaarste aan veiligheid voor andersdenkenden dan de ultraconservatieve moslims niet op te lossen door hulporganisaties. Tot zover de maakbaarheid van schaarste.

Een tegenvoorbeeld is er ook: private marktpartijen drijven juist op de dobber van schaarste. Namelijk, de ijzeren wetten van de markt, die in de laatste jaren regelmatig smeltbaar bleken, dicteren dat de mate van schaarste de marktprijs van een product bepaalt. Voorraden worden achter gehouden en prijzen zo vastgesteld dat de beste prijs kan worden verkregen. Andermaal een maakbaarheidsgedachte, natuurlijk. En ook hier loopt het spaak, wanneer een nutsvoorziening als water, dat door niemand kan worden geproduceerd, door een marktpartij wordt opgeëist als Nestlé, het grootste voedingsmiddelenbedrijf ter wereld. Vooralsnog zet het concern nog niet door, maar het idee een hek te zetten om een deel van de natuur om die vervolgens commercieel te gaan exploiteren heeft iets van een monopolie – en kan dus nooit bevorderlijk zijn vanuit concurrentiedoeleinden.

Schaarste, of een tekort aan middelen, valt mijns inziens dan ook niet onder enig maakbaarheidsbeginsel. Schaarste is om te beginnen een natuurlijk gegeven. De wereld is vergeven van de schaarstes op uiteenlopende gebieden: lage luchtdruk is een schaarste, die altijd weer wordt opgevolgd door een hogedrukgebied. Als we de aarde zien als één groot organisme (wat het ook is) zijn er plekken op haar oppervlakte waar schaarste in water woestijn creëert om op andere plekken overvloedig aanwezig te zijn. Schaarste op de steppe kan betekenen dat slechts de fitste leeuwen het redden, de snelste gazelle en de hardste olifant. In het dierenrijk zijn de jaren van schaarste aan prooidieren juist de ultieme momenten om de natuurlijke selectie eens flink de vrije hand te geven.

De oplettende lezer viel het al op. Bovenstaande voorbeelden hebben niets te maken met maakbaarheidsideeën, maar wel alles met natuurlijke ordeningsprincipes. Principes die op alles toepasbaar zijn, behalve natuurlijk op de mens. Althans, dat vindt de mens zelf. Want de willekeur van slachtpartijen zoals gepleegd door Al-Baghdadi, Hitler of Mao zijn te analyseren of te herleiden naar historische gebeurtenissen maar eigenlijk niet rationeel te bevatten, laat staan te accepteren. En dit gaat alleen nog maar om recente geschiedenis.

De mensheid heeft daarom lang geleden al denksystemen opgetuigd waarbinnen het goede en het kwade samenkomen, om het geweld een ‘plek te kunnen geven,’ zoals dat tegenwoordig heet. Juist in religie, want daar hebben we het over, ligt de kiem voor de acceptatie van schaarste. Als Jezus in de bijbel spreekt over het keren van de andere wang, heeft hij het eigenlijk over het accepteren van geweld. Als je je angsten onder ogen ziet, verliest het ter plekke zijn afschrikwekkende uitstraling; dat idee. Deze visie vertalen naar de praktijk van alledag betekent dat hooligans die Rome verbouwen niet moeten worden afgestopt. Omdat we ze niet moeten stoppen, maar ook niet kunnen stoppen. Geweld hoort bij ons. Discussies over het uitbannen van hooliganisme zijn bij voorbaat kansloos.

De ultieme consequentie van deze gedachtegang is het accepteren van schaarstes als natuurlijke verschijnselen die niet uit te bannen zijn. Geweld als voorbeeld van schaarste aan veiligheid is zo verweven met de mensheid dat we toe moeten naar een manier ons te verzoenen met de gewelddadige kant van de mensheid. Schaarste is een embryonale fase van acceptatie van de overweldigende natuur.Schaarste werkt.