Kunst en vrijheid van meningsuiting 


Kunst verblijd en kunst bevrijd, maar wat als het dat niet doet? Wat als het voor de een wel het gewenste effect heeft en voor de ander juist het tegenovergestelde? Nee, kunst verblijd niet alleen. Het kan ook tot gevolg hebben dat men er ontstemd van raakt en in een bepaald stereotype gevangen komt te zitten. Dan heb ik het voornamelijk over de kunstvorm satire. De jood met de lange neus is daar een voorbeeld van. Een voorbeeld dat grote indruk op mij en menig andere scholier heeft gemaakt. Het beeld kennen we van de propagandaposters van de nazi’s. Een beeld dat in zekere zin eigenlijk ook weggezet zou kunnen worden als satire. Kunst is wat de gek er in ziet. Daarom blijf ik kunst maar een vreemd iets vinden.

Terug naar de actualiteit. Na de recente aanslagen op Charlie Hebdo is het me des te duidelijker dat satire dient als een middel om een boodschap uit te dragen. En vooral dat de boodschap niet altijd even goed wordt ontvangen. Wat verlang ik naar de tijd dat kunst voor mij nog gewoon een aantal woeste lijnen op een fel wit A4 papier was. Al had je er een goed verhaal bij kon je nog steeds een voldoende scoren voor je schoolopdracht. Maar dat is niet meer zo.

Satire hangt nauw samen met de vrijheid van meningsuiting. Zo is het altijd geweest en dat is maar goed ook, toch? Men heeft lang gevochten voor de vrijheid van meningsuiting. En je kan zeggen wat je wilt over de vrijheid van meningsuiting, maar hij is zeer zorgvuldig tot stand gekomen. Dat we zuinig moeten zijn op rechten die met veel bloed, zweet en tranen zijn verkregen, is vanzelfsprekend. Dat je een eigen mening mag vormen over alles is fijn, maar – naast dat het in uitzonderlijke gevallen niet veilig te noemen is – is vaak ook volstrekt onnodig.

Wanneer en waarom gaat het fout met de vrijheid van meningsuiting, vraag ik me af. Na lang tobben kom ik tot de conclusie dat het fout gaat op het moment dat mensen de vrijheid van meningsuiting gebruiken om anderen te kwetsen. Voor het gemak blijven we bij Charlie Hebdo. Zo hebben zij een aantal Mohamed cartoons in het leven geroepen die door sommige mensen als hilarisch worden opgevat, maar door anderen als kwetsend worden ervaren. Nu staat Charlie Hebdo bekend als een medium dat lak heeft aan alles, en zij zijn heus niet de enige die dat hebben. Maar is dat een rechtvaardiging? Al moet ik toegeven dat ik het wel grappig vind zolang het mij niet persoonlijk raakt. En laat ik dat nou representatief vinden voor de gemiddelde persoon. Satire is grappig zolang het om de ander gaat. Zo inconsequent zijn wij mensen dan weer wel.

Daarnaast gaat het ook fout op het moment dat men niet weet wat de vrijheid van meningsuiting inhoudt. Zo kan ik me best wel voorstellen dat het niet echt in de gebroeders Chouafi opkwam om zich te verdiepen in de geschiedenis van de westerse samenleving. Laat staan het ontstaan van de vrijheid van meningsuiting. Tevens komt er ook voor de uitgever een stukje verantwoordelijkheid bij kijken. De uitgever van het satirische blad Charlie Hebdo heeft natuurlijk ook een verantwoordelijkheid om draagvlak te behouden voor de vrijheid van meningsuiting. En dat doe je niet door te schijten op grote en kleine groepen van het volk in al zijn fantastische verdeeldheid. Hoe grappig, dat geef ik toe, het soms ook kan zijn.

Dat bracht me op de volgende gedachte. Misschien zijn wij er gewoon nog niet klaar voor om verantwoord om te gaan met de vrijheid van meningsuiting. De praktijk heeft dit tenslotte uitgewezen. Het lijkt alsof we het toch alleen maar gebruiken om elkaar te beledigen of, in de meest extreme gevallen, om een excuus te creëren om de ander te haten. En dat terwijl het eigenlijk veel meer inhoudt. Er zou eigenlijk ook een stukje dialoog en een collectieve groei door moeten ontstaan. Nu lijkt het tegenovergestelde te gebeuren. Dat was volgens mij destijds niet het idee. Ik moet helaas concluderen dat de uitvoering na eeuwen en decennia helaas onvoldoende is gebleken. Misschien een reden om de boel maar af te schaffen, dan zijn we er ook meteen klaar mee. Dag vrijheid van meningsuiting, dag satire, hallo woeste lijnen op een fel wit A4 papier.

Geplaatst in Kunst

Over Loukmane Issarti

Loukmane Issarti is ondanks zijn jonge leeftijd (21) raadslid voor Progressief Woerden. Hij zet zich vooral in voor jongeren, opdat zij ook hun draai in de samenleving kunnen vinden. In zijn portefeuille zitten onder andere ouderen-, minderheden- en jeugdbeleid, alsmede sport, volksgezondheid en cultuur.