De mantelzorg

Bij een ziek en/of hulpbehoevend familielid wordt vaak bijgesprongen door naasten. Dit zal in de toekomst steeds vaker voorkomen door de veranderingen in de wetgeving rondom de zorg. Ouderen zullen steeds vaker en steeds langer thuis blijven wonen, waardoor het beroep dat op de naasten wordt gedaan steeds urgenter zal worden. Zo ontstaat er langzaam maar zeker een wankele constructie, omdat langdurige zorg nu eenmaal een enorme belasting vormt voor de familie. De mantelzorg kan zelfs uitgroeien tot zo’n zware dagelijkse last dat psychische en fysieke overbelasting de gezondheid van de mantelzorger ondermijnt – zodat zij zelf ziek worden. Nu al zeggen de mantelzorgers die ik spreek al enige tijd een kwetsbare gezondheid bij zichzelf te ervaren. De oorzaak blijkt meestal een combinatie van psychische en fysieke overbelasting te zijn. Hoe komt dat?

In het algemeen mag je ervan uitgaan dat de zorgende van de zorgbehoevende houdt. Het doet verdriet als iemand die je lief hebt ziek of kwetsbaar is. Natuurlijk zorg je dan voor je geliefde, geen moeite is te veel. Maar de zorgen en het verdriet dat je hebt vreten letterlijk energie. De energie die zo hard nodig is om naast je ‘gewone’ leven ook nog eens voor je geliefde te zorgen. Overmoeidheid ligt op de loer en hierdoor verzwakt de weerstand. Als die heel laag wordt, geeft je lichaam waarschuwingssignalen af. Die signalen worden ervaren als vage gezondheidsklachten, waardoor het lastig is om in een vroeg stadium in te grijpen.

Welke gezondheidsklachten hebben de zorgende familieleden? De mantelzorger geeft vaak aan hoofdpijn-, maag- en buikklachten te hebben. Daarnaast zijn een veranderd eetpatroon en een slechte nachtrust veelgehoorde klachten. Naast deze lichamelijke ongemakken zijn daar nog de geestelijke: een verminderde concentratie, het gevoel alles net niet goed te doen, het gevoel hebben tijd te kort te komen en een bezorgde of verdrietige gemoedstoestand. Tot overmaat van ramp doet een mantelzorger in deze fase aan elke verkoudheid en griep mee door de verminderde weerstand. De mantelzorger wordt dus letterlijk ziek van de zorgen en het verdriet.

Nu is het zo dat door de wijzigingen in het sociaal domein de mantelzorg steeds belangrijker wordt. Dit is een gegeven waar we als maatschappij niet omheen kunnen. Politiek is er in ieder geval niet de wil hier iets aan te veranderen. Hoe kunnen we voorkomen dat de mantelzorg een kostenverslindend monster wordt, omdat het zorgkosten met zich meebrengt voor mantelzorgers?

Dit kan voorkomen worden door met elkaar over de zorgen en het verdriet te praten. Daarnaast is het belangrijk om te bespreken wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn om ‘te zorgen’. Als dit duidelijk is kan er met de directe omgeving worden besloten welke hulp er nodig is om zo lang mogelijk de thuissituatie te behouden. De psychische overbelasting voorkom je door gevoelens met elkaar te delen, de fysieke overbelasting door eerder hulp in te schakelen.

Dit alles neemt niet weg dat het zorgen voor een ander altijd zwaar zal zijn. Gezien de ontwikkelingen in de zorg zal er steeds meer en langer een beroep op de mantelzorger gedaan worden. Daarom is het belangrijk om de beschikbare hulp(middelen) tijdig in te zetten en niet te wachten totdat het ‘echt niet meer gaat’. Dan wordt het ontstaan van een kwetsbare gezondheid door overbelasting bij de mantelzorger voorkomen. Voorkomen is beter dan genezen.