De keerzijde van keuzevrijheid

Als millennials lijken wij gezegend met meer vrijheid en mogelijkheden dan voorgaande generaties. Waar bijvoorbeeld mijn oma niet eens werd geconfronteerd met de vraag of zij verder wilde studeren na de middelbare school en mijn moeder een simpele keuze had uit een handjevol diploma’s bij haar in de regio, kan ik – nee, moet ik – kiezen uit welgeteld zeshonderd verschillende MBO en negenhonderddertig HBO opleidingen.

Het is prachtig dat wij onze individuele paden kunnen uittekenen, onze levens kunnen vormgeven en onze ontwikkeling zelf kunnen sturen. Toch zit er een keerzijde aan deze verrijking: de keuzes zijn namelijk eindeloos, maar onze beslissingscapaciteiten zijn dat niet.

De Nederlandse term voor dit fenomeen is keuzestress, maar ik vind mijzelf meer in de Engelse term ‘decision fatigue.’ Hierin wordt meer de nadruk gelegd op de mentale vermoeidheid en niet zozeer op de psychologische stress van zoveel keuzes. De consequenties van onze beslissingen zijn soms groot, maar steeds moeilijker te voorspellen in een maatschappij die veranderlijker is dan het Nederlandse weer. Waar het behalen van een HBO-diploma vroeger zo goed als een garantie was voor een redelijke baan, is dat tegenwoordig niet meer zo. Maar ook met werkervaring alleen kom je bij veel werkgevers niet binnen.

Omdat de gevolgen zo moeilijk zijn in te schatten voelen veel beslissingen eerder als een onderbouwde gok dan als een bewust besluit, waardoor we bijna geen afslag durven te nemen uit angst voor het kiezen van de verkeerde optie. Uit onderzoek is gebleken dat tegenslagen die door andere mensen zijn veroorzaakt veel beter verwerkt en geaccepteerd worden. Vroeger besloten ouders wat kinderen gingen doen. Wanneer die dan ongelukkig werden, kregen de ouders de schuld. Dat gaat nu niet meer op. Als de uitkomst van onze keuze niet is wat wij ervan gehoopt hadden, ligt de schuld volledig bij onszelf. Een besef dat makkelijk gepaard gaat met zelfverwijt en andere negatieve emoties waarvan ik betwijfel of ze ons verder zullen helpen in het maken van slimme beslissingen.

Deze overvloed aan en ambiguïteit in keuzes, en daarnaast onze individuele verantwoordelijkheid in het maken van de juiste keuzes, houdt ons elk moment van de dag onuitputtelijk bezig: het opnemen en categoriseren van opties; voor- en nadelen met bijbehorende plus- en minpunten tegen elkaar afwegen, om vervolgens de knoop door te hakken en daar dan vrede in zien te vinden. Dit hele proces kost ons intens veel mentale inspanning en een grote portie van onze dagelijkse energie- en wilskrachtreserves.

Nu is het een flinke dosis energie waard om goed uit te zoeken welke richting je op wilt, maar in het dagelijks leven moeten we helaas ook onnodig complexe beslissingen maken voor buitengewoon onbelangrijke uitkomsten. Kiezen we light, vegan, fairstainable, caloriearme of een van de andere 10 variaties pindakaas? Het is niet voor niets dat Barack Obama en Mark Zuckerberg zich elke dag in dezelfde outfit kleden. Zij zijn zich bewust van de mentale inspanning die keuzes met zich meebrengen en bewaren hun energie op deze manier voor beslissingen die er werkelijk toe doen.

Met alle beslissingen die wij op een dag moeten nemen, is het niet gek – maar wel gevaarlijk – dat onze batterij vaak opgebrand is, zodat we weinig energie over hebben om overwogen belangrijke beslissingen te maken. Als gevolg van deze overmatige stimulatie neigt ons uitgeputte brein dan snel naar een van de twee uitersten: of we maken een overhaaste, en daarmee soms kortzichtige en simpelweg irrationele beslissing, of we maken helemaal geen beslissing. Dat laatste is een enorme valkuil die ik overal om mij heen zie. Kiezen betekent altijd ergens iets verliezen, maar niet kiezen leidt vaak tot alles verliezen. Dit is een realiteit voor vele millennials die moeite hebben met het maken van belangrijke keuzes.

De vrijheid die wij hebben is nothing short of wonderful. Toch hoop ik bewustzijn te creëren voor de keerzijde van keuzevrijheid en een verklaring te geven voor symptomen van ‘decision fatigue’ die misschien ook jij om je heen ziet. Onze besluitvaardigheid moet verbeteren, zodat wij onszelf en anderen kunnen beschermen voor de negatieve bijwerkingen die het op ons kan hebben. We kunnen bijvoorbeeld verlichting vinden in het inbouwen van wat routine, het vooraf besluiten, en vooral in het nooit belangrijke beslissingen nemen aan het einde van de dag.

Ironisch genoeg ontsnapte ik ook zelf niet aan lichte keuzestress bij het schrijven van dit artikel. Ik had nog een zesvoud aan argumenten, invalshoeken en onderzoeken achter de hand en vond het opnieuw moeilijk om te besluiten welke erin te laten en welke eruit te filteren. Het bovenstaande artikel is de uitkomst van mijn keuzes, een opeenvolging van beslissingen. Of dit de juiste keuzes waren? Ik zal het nooit weten. Maar ik heb ze in elk geval gemaakt.

Geplaatst in Vrijheid

Over Nadia Piet

Een twentysomething studente en freelancende duizendpoot die graag zichzelf en anderen uitdaagt om hun wereld te vergroten. Kijk voor een meer omvattende verklaring van haar dagelijkse bezigheden op nadiapiet.com of een van haar sociale profielen.