De angst voor de angst

Het klinkt  mooi: ‘Ik ben voor niets en niemand bang.’ Woorden van een held. Maar tenzij je een aandoening aan je hersenen hebt, waardoor je daadwerkelijk geen angst voelt, ben je soms bang. Dat is normaal; het houdt ons veilig. De mens heeft in levensbedreigende situaties twee opties: vechten of vluchten. Deze instincten komen op die angstige momenten goed van pas. Wanneer je nog kunt vluchten, vlucht je. En anders vecht je voor je leven. Maar voor spannende situaties in ons dagelijks leven, zoals een schoolexamen, opgaan voor je rijbewijs of publiekelijk spreken, is ‘vechten’ – de confrontatie aangaan – altijd de beste optie; deze angsten wil je overwinnen.

Er zijn mensen die zo bang zijn dat ze de confrontatie nooit durven aangaan. De oorzaak is voor elk individu verschillend, maar angst kan zo verworden tot een fobie.

In de psychiatrie spreekt men, zeker als een dergelijke fobie je leven belemmerd, van een angststoornis. Bijna vijfentwintig jaar lang heb ik hier persoonlijke ervaring mee en ben tot de volgende conclusie gekomen: de kern van (irreële) angst is de angst voor angst. Daaruit voortvloeiend stel ik het volgende vast: de kunst van het niet bang zijn, is het niet bang zijn om bang te zijn. Maar wat doen mensen met een angststoornis? Die anticiperen op de angst. De weg naar het niet bang zijn om bang te zijn is jezelf blijven confronteren met situaties die voor jou angstig zijn. Zo bouw je zelfvertrouwen op.

Een van mijn grootste angsten is vliegen. En ja,  ik ben volledig  overtuigd van de veiligheid van het vliegen zelf. Ik kan mensen die deze angst niet voelen niet duidelijk maken dat ik in feite niet bang ben voor het vliegen, maar bang ben voor het bang zijn. Ja, het vliegen veroorzaakt natuurlijk de angstgevoelens, maar ik ben niet bang voor een ongeluk. Het is de pure angst om in dat moment te zijn. Ik zie als een berg op tegen het niet kunnen controleren van mijn ademhaling en de paniek die dat veroorzaakt. Bovendien gaat het de laatste jaren zo goed met het tegengaan van mijn angststoornis dat ik vrees te worden overvallen door een intense angstaanval – wat op zichzelf natuurlijk paradoxaal klinkt, maar daardoor niet minder echt aanvoelt. Dat kan – in mijn angstwaan – alles wat ik heb opgebouwd als een kaartenhuis in elkaar laten storten.

Dit ‘anticiperen op angst’ zegt iets over mensen. Bij dieren komen geen angststoornissen voor. Een konijn kruipt uit zijn hol en ziet een vos. Instinctief is het konijn bang en vlucht, maar anticipeert vervolgens niet op die angst. Er zijn wel dieren die zich onveilige plekken en situaties kunnen herinneren, maar dieren gaan niet malen; de angst wordt geen fobie. Mensen kunnen helaas wel malen en doen dat ook, vooral wanneer zij een levendige fantasie hebben.

Maar wat is angst? Angst is een noodzakelijk kwaad voor het overleven van de mens. Er bestaat een spreekwoord dat luidt: angst is een slechte raadgever. Dat geldt voor  irrationele angsten, of angsten waarop we anticiperen; rennen in een levensbedreigende situatie is geen slecht advies.
Maar iedereen visualiseert weleens een doemscenario. Wie staat nooit stil bij het idee om een ernstige ziekte te krijgen?  Ook zijn veel mensen – zeker in de tijd waarin we nu leven – bang voor aanslagen of een oorlog. In beide gevallen is het niet onmogelijk dat zoiets kan gebeuren. Maar door je te richten op de angst maak je wellicht verkeerde keuzes, bijvoorbeeld in een stemhokje.

Ongeveer vijftien jaar geleden sprak iemand mij aan bij een lezing. De bewuste man keek mij lachend aan en begon uit het niets over een boek getiteld Een cursus in wonderen. In dit boek stellen de auteurs vast, dat er in de basis – voor mensen – slechts  twee emoties zijn: angst en liefde. Vanuit angst volgt het negatieve en vanuit liefde het positieve. Het doet denken aan Master Yoda, uit de film Star Wars, die stelt dat angst uiteindelijk leidt tot haat. Waarom die man hier over begon weet ik niet, maar de boodschap bleef hangen.

Angst is de voedingsbodem voor negatieve emoties. Neem jaloezie: de angst om iemand te verliezen of de vrees dat iemand meer of iets beters heeft dan jij. De basis van jaloezie is de angst dat jijzelf tekortkomt. Zo kunnen we talloze gevoelens terugbrengen op angst. Het klink wellicht zoetsappig, maar je enige wapen, de enige basisemotie die je kunt inzetten bij het loslaten van huis-tuin-en-keuken-angsten tot aan angststoornissen toe, is liefde in de zin van acceptatie. Dat alles goed is, zoals het is. Een staat die je bereikt als je volledig jezelf kunt zijn en anderen onvoorwaardelijk accepteert zoals zij zijn. Dit betekent niet dat je kritiekloos bent, maar wel dat je de wereld niet probeert te conformeren naar jouw wereldbeeld.

Geplaatst in Angst

Over Oscar Brak

Geboren op 8 april in Manizales, Colombia, maar opgegroeid in Woerden als Oscar Brak. Na de middelbare school begint Oscar aan een studie HBO-Communicatie, waarvan hij zijn propedeuse behaald. Tegelijkertijd wordt er hard gewerkt aan een rapcarrière, waarbij Oscar zijn Colombiaanse achternaam, Davila, begint te gebruiken.   Na een lange periode actief te zijn geweest in de muziekwereld wordt de microfoon ingeruild voor de pen en schrijft Oscar columns voor o.a. hiphopgemeenschap.nl en mmaplanet.nl. Daarnaast werkt Oscar als medewerker commerciële binnendienst bij een distributeur van tijdschriften.