Ambitie

Begon het met een zalfje, een pilletje of gelijk een spuit? Ik stel me een hotelkamer voor in Zuid-Frankrijk. Na een lange etappe ploft de wielrenner op het bed. Shit, weer tweede! Hij heeft er alles aan gedaan, getraind, gegeten, vroeg naar bed, maar blijkbaar was het niet genoeg. De twijfel. Ik wil beter dan dit! 

Een pilletje, o dat stomme pilletje. Ik stel me een slaapkamer voor, rommelig, muf, donker. De depressieve vrouw vindt geen reden om ’s morgens op te staan, ze heeft geen doel. Troosteloos in bed blijven liggen, het liefst totdat het weer donker wordt. Het wordt toch niks vandaag, ze draait zich weer om in haar bed.

Ambitie kent uitersten. Van een ziekelijke eerzucht die resulteert in het gebruik van verboden middelen tot het ontbreken ervan bij mensen die lijden aan een psychische aandoening. Ambitie is een raar ding. Is het de eerzucht, de druk van buitenaf of het intense verlangen om iets goed te doen?

Ik zie een wereld die aan verandering onderhevig is. De welvaartperiode die van 1945 tot 2008 duurde, is voorbij. We bevinden ons in een tussenfase waarin het zoeken is naar een nieuwe samenleving. Het zorgt voor onzekerheid en angst en oproer is het gevolg. Bijna iedere dag worden er vanuit de politiek, bedrijven, scholen, etc. veranderingen aangekondigd. En bijna altijd resulteert die berichtgeving in reacties. Steeds meer burgers laten hun stem horen. Ze spreken hun afschuw uit over aangekondigde maatregelen. Mensen zijn goed in staat om aan te geven wat ze niet willen. Maar wat willen ze dan wel? Ik mis bij dergelijke mensen vaak de ambitie om te veranderen.

Waar zouden we zijn zonder ambitie? Is het niet te danken aan de grenzeloze vastberadenheid van de gebroeders Wright dat we nu vrijwel de gehele wereld rond kunnen reizen? En is het niet vanwege de zelfverzekerdheid en het doorzettingsvermogen van Antoni van Leeuwenhoek dat Aids en Ebola nu behandelbare ziekten zijn? Ambitie is een woord met een nare bijsmaak, maar het betekent eigenlijk niets minder dan het streven naar verbetering en vooruitgang. Verandering dus.

En daar is niets mis mee. De wereld zal namelijk nooit af zijn. Telkens zullen nieuwe problemen opdoemen die om een oplossing vragen. Charles Darwin schreef dat degene die zich het beste aan die veranderingen kan aanpassen het meest succesvol zal zijn. Juist daarom is deze tussenfase het moment voor mensen met ambitie om op te staan. Onrust en onzekerheid vragen om nieuw leiderschap. Leiderschap dat zich bewust is van de onzekerheid en in staat is om mensen mee te nemen in een proces van verandering.

In de middeleeuwen en later tijdens de verzuiling was er weinig ruimte voor ambitie. Mensen leefden in groepen waarbij het individuele belang hetzelfde moest zijn als het groepsbelang. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw is daarin verandering gekomen. Emancipatie en het loskomen van familie en de groep kwamen steeds meer op de voorgrond. Vrijheid en individualisme werden kernwoorden. Creatief boekhouden door banken en overheden werkte als katalysator in dit proces. Er was voldoende geld aanwezig om volledig onafhankelijk en jezelf te zijn. Iedere ambitie kon verwezenlijkt worden, onafhankelijk van een groep.

Nu het geld op is en we onze toekomst richting willen geven, vraagt dat iets van onze individuele intellectuele ambitie. Het internet is een machtig medium om deze intellectuele ambitie te verspreiden. Een hiërarchische top-down benadering is daarmee voorgoed verdwenen. De democratie heeft hiermee een nieuwe dimensie gekregen. Mensen met ambitie en goede ideeën zijn via het internet in staat om in korte tijd een groot publiek te bereiken.

Deze tijd vraagt om leiders die in staat zijn om signalen uit de samenleving te interpreteren en te ordenen. Leiders die hun ambities en doelen duidelijk maken en mensen mee kunnen nemen in verandering. Die anderen weten te inspireren. Hierdoor kan vanuit de chaos die ontstaat door de individuele ambities weer een gezamenlijke ambitie ontstaan.

Ambitie is noodzakelijk voor het welbevinden van mensen. Het geeft ons energie, zet ons in beweging en maakt ons creatief. Het zal altijd gestimuleerd moeten worden. Het ontbreken ervan resulteert in levensmoeheid en lethargie. Een teveel aan ambitie kan resulteren in zelfdestructie en valsspelerij. We leven in een tijd waarin persoonlijke ambitie misschien meer dan ooit tot resultaat kan en mag leiden.

Vanochtend stond ik op. Een man met ambitie zette zijn voet naast het bed om de dag met volle energie te beginnen. Ik ervaar ambitie als een positief ding. Ik zet graag dingen in beweging en spoor ook anderen daartoe aan. Ook mijn dochter van 4 jaar. Vanavond ga ik kijken naar een theatervoorstelling waarbij zij op het podium zal staan. Trots zal ik ook bij haar kijken naar sporen van die drang naar persoonlijke verbetering. De mens is steeds in beweging, neverending.