Alevitisme, een introductie

Er bestaan nogal wat misverstanden over de verschillende stromingen binnen de islam. Om wat duidelijkheid ter scheppen licht ik hier één van de meer liberale richtingen toe; het Alevitisme. Om ergens te beginnen: binnen het Alevitsme is de zogenaamde cem (spreek uit ‘djem’) een gebedsvorm van verbondenheid. Tijdens de bijeenkomst reinig je jezelf van het kwade, ben je toegewijd aan God en zie je je tekortkomingen en fouten onder ogen. Tijdens de cem worden de doden herdacht. Er worden speciale gerechten gemaakt en met elkaar gegeten ter nagedachtenis aan de overleden voorouders. Daarnaast is de cem ook een soort rechtbank, een school en een teken van solidariteit. Saamhorigheid is heel belangrijk tijdens de cem. Iedereen neemt er aan deel, man en vrouw. Er wordt geen grens getrokken tussen onze geliefden. Als we het over Cem hebben dan hebben we het ook over de semah, de dans van Alevieten, die ook wel symbool staat voor liefde. Hoe zit dat?

Liefde en Semah zijn nauw met elkaar verbonden. Een uiting van verbondenheid tussen een man en een vrouw. We richten onze linkerarm naar de hemel en de rechterarm naar de aarde. Dit is een uiting van krijgen en geven. Met de linkerarm krijgen van van God, de schepper, en datgene wat we krijgen, geven we met de rechterarm door aan de mens. Het is een symbolische uitdrukking van totale toewijding en de liefde aan de mens.

Dit is ook de reden waarom voor Alevieten literatuur, gedichten, verhalen en liederen zo belangrijk zijn. Honderden eeuwen lang hebben Alevitische troubadours, dichters en zogenaamde dede’s (Alevietische religieuze leiders) de Turkse cultuur in Anatolië mede bepaald en verspreid. In de huidige Turkse literatuur zijn veel Alevitische motieven zichtbaar. Onze cultuur is nimmer door de Arabische cultuur beïnvloedt. Hierdoor is onze cultuur uitgegroeid tot een vrijheidslievende, democratische en humanistische cultuur.

Als we het over de liefde binnen het Alevitisme hebben, dan hebben we het ook over een snaarinstrument dat ons begeleidt bij onze woorden; de saz. De saz neemt een heel belangrijke plaats in in ons leven. We hebben onze liefde en onze liederen voor een belangrijk deel door zijn begeleiding kunnen laten horen. Soms vergelijken we de saz met een dichter. Een dichter die verdrietig liederen zingt, en gescheiden is van zijn geliefde.

Tot slot wil ik het hebben over onze liefde voor God. Binnen sommige islamitische stromingen wordt God gesymboliseerd met angst; je moet bang zijn voor God. Hierdoor is er geen ruimte meer om Hem te ondervragen of te bekritiseren. Alevieten benaderen God niet als iemand waarvoor je bang moet zijn, maar eerder als iemand met liefde. Daarom kunnen Alevieten hun ongenoegen uiten aan God, als daar aanleiding voor is. Dit ongenoegen heeft meestal te maken met wereldse zaken als onrechtvaardigheid. Sommige Alevitische dichters verwoorden dit door God om een leefbare samenleving te vragen. Deze benadering staat volledig haaks op de reguliere, dichtgetimmerde Islam.

Alevieten zoeken God niet in de hemel, ook niet bij de Kabaa in Mekka en niet onder of op de aarde. Voor ons zit God in de harten van de mensen. Doordat we weten waar God zich bevindt, zoeken we Hem niet in de verte, zoals in Mekka of een andere bedevaart plaats. We zien de goede en slechte kanten van de God in de mens zelf. Daarom zien we de liefde van de mens als één van de basiswaarden van het leven. Zo wordt de weg om van God te houden het houden van een mens. We beschouwen alle volkeren op aarde als gelijken. We maken geen onderscheid in stand of uiterlijk. Een ander onrecht aandoen, uitbuiten, doden of mishandelen zien we als de grootste lafheid der mensheid. We zijn niet bang voor God, maar voor deze daden.