Activisme als ideologie

Activisme en ideologie hangen nauw met elkaar samen. Het eerste komt voort uit het tweede. Mensen ontvouwen hun gehoopte wereldbeeld en zijn vastberaden de daad bij het woord te voegen. Onderwijs, arbeidsmarkt en maatschappij, allen moeten naar de operatietafel. Alleen, elke oproep aan de leden van een staat om iets gezamenlijks te doen, zorgt vervolgens voor irritatie en verzuchting. De onruststokers moeten gewoon weer gaan werken en die pretenties maar voor zichzelf houden. Initiatieven sterven vervolgens een stille dood.

Volgens filosofe Hannah Arendt ligt onze 2000 jaar geldende leeftraditie in de weg. In The Human Condition onderscheidt ze de Vita Activa en de Vita Contemplativa als twee bestaansmodi. De ideeënleer van Plato en het christendom hebben ons zo geconditioneerd dat wij ons leven in dienst stellen van de contemplatie. Deze is gericht op het ontdekken van De Waarheid en dat kan alleen in volledige stilte, na de terugtrekking uit het publieke bestaan. Daarom mag je niet gestoord worden. Dit stilteregime rijmt één op één met het leven van de monnik: alleen, afgezonderd van andermans geluid, verzonken in belangrijke geschriften.

De Vita Contemplativa onderricht al 2000 jaar de Vita Activa. Die bestaat uit drie fundamentele activiteiten: arbeid, werk en actie. Met arbeid wordt het biologische proces van het lichaam bedoeld dat je in leven houdt (consumptie en digestie bijvoorbeeld). Werk is het produceren van dingen waarmee wij onze eigen artificiële omgeving (cultuur) bouwen om daar vervolgens in te leven, bijvoorbeeld een stad of een huis. Het doel is om onszelf als soort in stand te houden. Actie is elke beweging die wij maken. Elke actie correspondeert direct met de artificiële omgeving en daardoor vindt in elke handeling een conditionering door onze cultuur plaats. Omdat elke handeling opnieuw begint, is de kernconditie van actie pluraliteit.

Doordat de heersende Vita Contemplativa de gehele beschaving op zijn fundamentele doel heeft afgesteld, kennen wij de pluraliteit van de Vita Activa niet alleen als het niet-stille (ashkolia), maar moet al ons handelen ook ondersteunend zijn voor de aankomende ontmoeting met ‘De Waarheid’. Al zijn articulaties van lichaam, ziel, spraak en redenering moet een mens uiteindelijk naar de Absolute Zalige Stilte leiden. In die zin neutraliseert De Waarheid de pluraliteit van de Vita Activa. Zeker tegenwoordig. De tegenwoordig veelgehoorde veronderstelling dat de waarheid een pure subjectieve kwestie is, stagneert elke actie.

Die boude omschrijving van het grondbeginsel van de vrijheid van meningsuiting is het probleem. Met het zich nadrukkelijk beroepen op de vrijheid van meningsuiting, zondert iemand zich van het publieke lawaai af om aan het vragenvuur over zijn principes te ontkomen. Die terugtrekking blokkeert de discussie, waarna deze snel doodbloedt (tegenwoordig kan je daar ook het kijken op je telefoon toerekenen).

Vervolgens raakt hij na aankomst in zijn eigen subjectiviteit in een passiviteit en benadrukt de gevonden rust de hiërarchische constellatie van de Vita Contemplativa en Vita Activa. Omdat spreken een actie is, kan een volgend gesprek door de aard van de pluraliteit zo weer opnieuw beginnen. Maar de machtige verstillingstechniek van de Vita Contemplativa draait bij een vermoeden van onraad ook dit gesprek de nek om. God is dood, maar de ijdele, sceptische, lawaaihatende Heilige Geest leeft.

Die contemplatie vinden we tegenwoordig ook in het comfort van onze artificiële omgeving. Al ons zwoegen (activa) wordt beloond met veiligheid, warmte en geluk (met amusement, uitjes, carrièreperspectieven). Activisme brengt dat met haar nood tot verandering in gevaar. Als wij uit ons comfort worden getrokken, worden we uit onze verdiende rust en stilte getrokken en belanden we in de herrie van het veelstemmige leger van de activistenbeweging. De gedachte aan actief iets moeten doen, verstoort het passieve vertoeven. Activisme bedreigt gevoelsmatig de hele cultuur. Het is bij voorbaat irritant en ijdele scepsis wapent zich met cynische twijfel.

Het probleem is de misleiding van de vrijheid van meningsuiting. Die vrijheid is eerder een constante overweging tot gespreksdeelname dan dat je ongehinderd, actief je mening verwoordt. Zeker nu de registratieapparatuur onze cultuur onophoudelijk bewaakt en conditioneert. Elke abnormale beweging en uitspraak wordt uitvergroot en op mediakanalen uitgemeten. We dienen de waarheid te spreken en naar het ware te handelen. Anders gezegd: je dient je voorbeeldig en rustig te gedragen. Als beloning mag je meer dan ooit in comfort vertoeven. Ik denk dat deze verzwegen verplichting ons enerzijds sluipenderwijs in passiviteit doet verstikken en anderzijds plotse excessen als comazuipen, kopschoppen en psychische verstoring stimuleert.

Daarom moet activisme zelf een ideologie zijn. Ik ben voor vrijheid van articulatie. Van alles wat tot de Vita Activa behoort: niet alleen mening, maar ook stemgebruik van het lichaam, van de ziel. Men hoeft niet de waarheid te spreken of in een individualistische schuilkelder over de juiste woorden te mijmeren, maar mag een ware individualist zijn die actief luistert en meespeelt in de pluraliteit aan activiteiten.